Chỉ ra các văn bản là chưa đủ mà còn cần có kế hoạch thực hiện cụ thể

Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, hướng tới phát triển bền vững như hiện nay thì ngành tài nguyên và môi trường đóng một vai trò ngày càng quan trọng. Bộ Tài nguyên và Môi trường xác định chủ trương nhất quán trong thời gian tới là: "Kinh tế hoá, tài chính hoá ngành tài nguyên và môi trường". Đây là một chủ trương còn khá mới mẻ, nhóm PV VACNE đã có cuộc phỏng vấn ngắn về vấn đề này với một trong những chuyên gia đầu ngành - PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Giám đốc Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam

PV: Thưa PGS.TS, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên đã xác định chủ trương trong thời gian trước mắt của Bộ là "kinh tế hoá, tài chính hoá ngành tài nguyên môi trường". Vậy PGS.TS có thể chia sẻ quan điểm của mình về vấn đề này.

Chủ trương kinh tế hoá -  tài chính hoá ngành tài nguyên và môi trường là chủ trương đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường và các Bộ ngành có liên quan thống nhất, đặc biệt là ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính. Bản thân ngành tài nguyên và môi trường thực ra gồm rất nhiều mảng việc. Thứ nhất là những vấn đề liên quan đến tài nguyên đất. Đây là tài sản có thể nói là vô giá, là tài sản quốc gia nhưng lâu nay vấn đề sử dụng tài nguyên này chưa được đặt ra 1 cách đúng mức cũng như là chưa đạt yêu cầu trong thực tế . Ví dụ khi có bất cứ nhà đầu tư nước ngoài nào vào đầu tư ở nước ta, do các quy định, yêu cầu đặt ra chưa được đặt ra một cách đầy đủ, chính vì thế nên nhiều khi ta bán hoặc cho thuê tài nguyên đất đai này với giá hầu như rất rẻ. Hoặc là do vẫn còn các kẽ hở, chưa chặt chẽ về mặt luật pháp của ta nên một số nhà đầu tư đã tận dụng, "lách luật".Hai là vấn đề sử dụng các tài liệu nghiên cứu, điều tra về các loại tài nguyên của nước ta. Tài nguyên của nước ta trên thực tế có rất nhiều loại khác nhau. Ví dụ như điều tra cơ bản đối với khoáng sản, chúng ta phải bỏ rất nhiều kinh phí để đầu tư: con người, thiết bị máy móc...nhằm đánh giá, quy hoạch lại các mỏ mà chúng ta có. Tuy nhiên với những đơn vị khai thác, họ nhận được những nguồn tài liệu mà kinh phí Nhà nước bỏ ra rất nhiều. Nhưng nhìn chung phí họ phải trả cho những nguồn tài liệu đó là ko đáng kể, đôi khi là ta cung cấp không... Đây cũng là một điều không thực tế. Một mảng rất lớn nữa liên quan đến số liệu điều tra cơ bản trong khí tượng thuỷ văn. Chúng ta có ko biết bao nhiêu là trạm, đài khắp đất nước, từ các vùng biên giới cho đến hải đảo xa xôi. Chúng ta cũng đã đầu tư rất lớn về mặt trang thiết bị và con người để có những số liệu từ phức tạp đến rất đơn giản chúng ta vẫn nghe hàng ngày như là dự báo thời tiết, số liệu về lượng mưa, độ ẩm...Đặc biệt đối với những dự báo về mưa bão, lũ lụt...kinh phí phải bỏ ra rất lớn. Các nhà đầu tư cần các số liệu đó khi họ đầu tư vào một khu vực nhất định, hay để xây dựng cơ sở của họ thì thường ta cung cấp không. Đó là sự lãng phí về mặt kinh tế, gây ra nhiều thất thoát, lãng phí.Tóm lại nếu chúng ta muốn kinh tế hoá - tài chính hóa ngành tài nguyên môi trường phải làm được ngay từ những mảng nhỏ như tôi vừa mới nêu ở trên. Có thể thấy chủ trương kinh tế hoá - tài chình hoá ngành tài nguyên môi trường là hết sức đúng đắn, đã được Chính phủ cũng như các Bộ ngành liên quan ủng hộ và đang được triển khai. Hy vọng là nếu chúng ta làm tốt chủ trương này thì ngành tài nguyên và môi trường có thể đóng góp nhiều hơn nữa vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Chúng tôi đang phấn đấu để ngành tài nguyên và môi trường có thể đóng góp từ 15-20% GDP. 

 PV: Có thể nói hơn lúc nào hết, hiện nay môi trường đang bị đe doạ nghiêm trọng. PGS.TS đánh giá thế nào về những thiệt hại kinh tế do ô nhiễm môi trường gây ra?

Chúng ta đang hướng tới phát triển kinh tế đi đôi với công bằng xã hội và gắn với bảo vệ môi trường. Để có thể phát triển bền vững, cần cả 3 trụ cột này phát triển một cách đồng đều. Tuy nhiên trụ cột thứ 3 là bảo vệ môi trường hết sức quan trọng nhưng dường như chưa được quan tâm đúng mức. Tôi nghĩ rằng việc thời gian vừa qua vấn đề môi trường nổi lên và đặc biệt là ô nhiễm môi trường là thực tế cho thấy việc quản lý, bảo vệ môi trường của chúng ta chưa đạt được như yêu cầu mong muốn. Chình vì thế nên bản thân vấn đề ô nhiễm môi trường ở Việt Nam trong những năm vừa qua dù đã có nhiều cố gắng nhưng hiệu quả còn khá thấp. Và có thể nói nếu chúng ta không làm tốt vấn đề bảo vệ môi trường thì thiệt hại kinh tế chắc chắn sẽ còn cao hơn nữa. môi trường của chúng ta sẽ còn xấu đi gấp 2,3 lần so với thực tế hiện nay. Vấn đề ô nhiễm môi trường sẽ ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế.  

PV: Là một trong những chuyên gia đầu ngành với rất nhiều năm kinh nghiệm, theo PGS.TS để thực hiện thành công chủ trương này chúng ta cần phải làm gì?

Ngành tài nguyên và môi trường cũng có những cố gắng và trong thời gian qua thì các Bộ ngành khác cũng tham gia rất nhiều. Bộ Tài nguyên và Môi trường không chỉ chịu trách nhiệm về mặt bảo vệ tài nguyên, môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên mà đồng thời cũng phải đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của đất nước. Đã là thành viên của Chính phủ thì Bộ Tài nguyên & Môi trường cũng phải làm hết sức mình để đảm bảo sự phát triển kinh tế xã hội như những Bộ ngành khác. Ngược lại các Bộ ngành khác cũng phải chịu trách nhiệm trong việc phát triển kinh tế xã hội nhưng đồng thời cũng phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường. Đây là điều mà tất cả các Bộ ngành phải làm, mỗi công dân phải làm và cả hệ thống chính trị đều phải làm. Đảng ta đã có 1 Nghị quyết riêng về bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước, Quốc hội cũng đã thông qua Luật bảo vệ môi trường năm 2005 với đầy đủ các điều khoản, luật định. Chính phủ đã thông qua chiến lược, có các chỉ thị chỉ đạo về thực hiện việc này. Đặc biệt là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã huy động toàn bộ các thành viên của mình tham gia vào nhiệm vụ này. Nhưng chỉ ra các văn bản không thôi là chưa đủ. Khi đã có các văn bản, chỉ thị rồi thì từng đơn vị Bộ ngành phải xây dựng được những kế hoạch hành động cho phù hợp với từng chức năng, nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước đã giao phó. Tương ứng với đó là các giải pháp liên quan đến việc bảo vệ môi trường. Ví dụ như với ngành Du lịch nên đảm bảo du lịch sinh thái cho tốt, tức là vừa đảm bảo được tăng trưởng về mặt kinh tế nhưng đồng thời vẫn bảo vệ được môi trường. Hay đối với công nghiệp, ta quan tâm đến vấn đề tăng trưởng đi đôi với việc không nhập hay sử dụng các trang thiết bị không thân thiện với môi trường, hướng tới gắn nhãn sinh thái... Điều này không những sẽ giúp nâng cao vị thế của doanh nghiệp mà còn giữ cho hoạt động bảo vệ môi trường trong công nghiệp đạt được những hiệu quả tích cực. Trong nông nghiệp nên quan tâm tới vấn đề sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón. Tăng cường sử dụng phân vi sinh...giúp tăng năng suất chất lượng cây trồng nhưng vẫn giữ cho đất luôn màu mỡ, ko bị ô nhiễm. Từ đó không những đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng trong nước mà còn đáp ứng được các yêu cầu khắt khe để xuất khẩu. Hy vọng rằng với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, của các doanh nghiệp và mỗi công dân, chủ trương "kinh tế hoá, tài chính hoá ngành tài nguyên môi trường" sẽ được thực hiện thành công trong thời gian tới.

  PV: Xin cảm ơn PGS.TS

Nguồn: VACNE